Influenza
Varkensinfluenza is een zeer besmettelijke virusinfectie van de luchtwegen. Een acute uitbraak wordt vaak gekenmerkt door plotselinge koorts, hoesten, sloomheid en een sterk verminderde voeropname bij een groot deel van de dieren. Influenza kan echter ook minder opvallend of voortdurend binnen een bedrijf circuleren en bijdragen aan terugkerende luchtwegproblemen.
Inhoudsopgave
Wat is varkensinfluenza?
Varkensinfluenza wordt veroorzaakt door influenza A-virussen. Bij Europese varkens circuleren vooral virussen van de subtypen H1N1, H1N2 en H3N2. Binnen deze subtypen bestaan verschillende stammen en genetische varianten.
Influenza A-virussen hebben een gesegmenteerd erfelijk materiaal. Wanneer twee verschillende influenzavirussen tegelijkertijd één dier infecteren, kunnen zij genetisch materiaal uitwisselen. Dit wordt reassortment genoemd. Daardoor kunnen nieuwe virusvarianten ontstaan.
Het virus infecteert voornamelijk de cellen van het luchtwegepitheel. Dit veroorzaakt beschadiging en ontsteking van de luchtwegen en kan de afweer tegen andere ziekteverwekkers tijdelijk verminderen.
Influenza is daarom vaak onderdeel van het Porcine Respiratory Disease Complex (PRDC). Bij dit ziektecomplex spelen meerdere infecties en omgevingsfactoren tegelijkertijd een rol.
Besmetting en verspreiding
Influenza verspreidt zich gemakkelijk tussen varkens. Besmette dieren scheiden het virus vooral uit via neus- en ooguitvloeiing en kleine druppeltjes uit de luchtwegen.
Belangrijke besmettingsroutes
- direct contact tussen besmette en gevoelige varkens;
- druppeltjes en aerosolen die vrijkomen bij hoesten en niezen;
- verplaatsing en mengen van besmette dieren;
- besmette handen, kleding, laarzen en materialen;
- transportmiddelen en andere contacten tussen bedrijven;
- overdracht van influenzavirussen tussen mensen en varkens.
Na introductie kan het virus zich zeer snel door een gevoelige diergroep verspreiden. Bij een klassieke acute uitbraak kunnen binnen één tot drie dagen veel dieren verschijnselen vertonen.
Op grotere bedrijven kan influenza ook voortdurend blijven circuleren. Jonge gevoelige dieren worden dan steeds opnieuw aan het virus blootgesteld. Maternale antistoffen kunnen de infectie tijdelijk afremmen, maar voorkomen niet altijd dat biggen besmet raken of virus uitscheiden.
Het mengen van leeftijdsgroepen, continu opleggen, onvoldoende leegstand en terugplaatsen van dieren bevorderen het in stand houden van de viruscirculatie.
Klinische verschijnselen
De ernst van de verschijnselen hangt af van de virusstam, leeftijd, aanwezige immuniteit, huisvesting, klimaat en bijkomende infecties. De incubatietijd is meestal kort.
Acute influenza
Een acute uitbraak begint vaak plotseling en verspreidt zich snel door de afdeling of stal. Mogelijke verschijnselen zijn:
- hoge koorts;
- plotselinge sloomheid en veel liggende dieren;
- sterk verminderde voeropname;
- hoesten en niezen;
- versnelde of bemoeilijkte ademhaling;
- neus- en ooguitvloeiing;
- roodheid van de ogen;
- verminderde groei;
- herstel dat bij een ongecompliceerde infectie meestal binnen enkele dagen inzet.
De morbiditeit kan hoog zijn: in korte tijd kunnen veel dieren ziek worden. Bij een ongecompliceerde influenza-infectie blijft de sterfte doorgaans beperkt. De uitval kan echter sterk toenemen wanneer sprake is van bijkomende bacteriële of virale infecties.
Influenza bij zeugen
Bij zeugen kan hoge koorts leiden tot verminderde voeropname, een tijdelijke daling van de melkproductie, terugkomers, embryonale sterfte of abortus. Deze reproductieproblemen ontstaan vooral als gevolg van koorts en algemene ziekteverschijnselen; het influenzavirus verspreidt zich normaal gesproken niet naar de baarmoeder of ongeboren biggen.
Endemische of terugkerende influenza
Wanneer het virus binnen het bedrijf blijft circuleren, kan het ziektebeeld minder opvallend zijn. Er kunnen dan regelmatig kleinere groepen dieren voorkomen met:
- hoesten en niezen;
- tijdelijk verminderde voeropname;
- onrustige groei;
- meer achterblijvers;
- terugkerende luchtwegproblemen;
- een verhoogde gevoeligheid voor secundaire infecties.
Influenza kan gelijktijdig voorkomen met onder andere PRRSV, PCV2, Mycoplasma hyopneumoniae, Actinobacillus pleuropneumoniae, Glaesserella parasuis, Streptococcus suis en Pasteurella multocida. Deze combinatie kan het ziektebeeld aanzienlijk verergeren.
Wanneer denken aan influenza?
- Plotselinge koorts en sloomheid bij veel dieren
- Een snelle verspreiding van hoest door een afdeling
- Veel liggende dieren en sterk verminderde voeropname
- Neusuitvloeiing in combinatie met hoest en koorts
- Een plotselinge daling van de melkproductie bij zeugen
- Terugkerende luchtwegproblemen bij opeenvolgende groepen
Diagnose
Het plotselinge optreden van koorts, hoest en verminderde voeropname bij een groot deel van de dieren kan sterk aan influenza doen denken. Andere luchtweginfecties kunnen echter vergelijkbare verschijnselen veroorzaken. Aanvullend laboratoriumonderzoek is daarom belangrijk.
PCR-onderzoek
Met PCR-onderzoek kan genetisch materiaal van influenza A-virus worden aangetoond. De kans op aantonen is het grootst vroeg in het ziekteverloop, bij dieren met koorts en beginnende luchtwegverschijnselen.
Afhankelijk van de bedrijfssituatie kunnen onder andere worden onderzocht:
- diepe neus- of keelswabs;
- speekselmonsters;
- longweefsel van acuut zieke of gestorven dieren;
- andere materialen die geschikt zijn voor groepsgerichte monitoring.
Een negatieve PCR-uitslag sluit influenza niet altijd uit. De uitslag wordt beïnvloed door het moment van bemonsteren, de kwaliteit van het monster en de selectie van de onderzochte dieren.
Typering en sequencing
Na het aantonen van influenza A-virus kan aanvullend onderzoek worden uitgevoerd om het subtype en de virusvariant te bepalen. Sequencing kan helpen om gevonden virussen te vergelijken en te beoordelen welke virusvarianten op het bedrijf circuleren.
Dit kan relevant zijn bij terugkerende problemen of wanneer wordt onderzocht of het gebruikte vaccin voldoende aansluit bij het aangetroffen veldvirus.
Antistoffenonderzoek
Antistoffenonderzoek kan worden gebruikt voor monitoring of om contact met influenzavirus aan te tonen. Eén positieve antistoffenuitslag zegt meestal niet wanneer de infectie heeft plaatsgevonden en maakt niet altijd onderscheid tussen vaccinatie en een doorgemaakte infectie.
Bij onderzoek naar een recente infectie kunnen gepaarde bloedmonsters worden gebruikt. Hierbij worden monsters uit de acute fase vergeleken met monsters die enkele weken later zijn genomen.
Vroeg bemonsteren is belangrijk
Influenza A-virus is vooral in de eerste fase van de infectie goed aantoonbaar. Neem daarom bij een plotselinge uitbraak zo snel mogelijk contact op. Voor PCR-onderzoek selecteren we bij voorkeur meerdere dieren met koorts en verse luchtwegverschijnselen die nog niet of pas kort ziek zijn.

Behandeling
Er bestaat geen specifieke behandeling waarmee het influenzavirus uit een besmet varken wordt verwijderd. Bij een ongecompliceerde infectie herstellen veel dieren binnen enkele dagen.
De behandeling en begeleiding kunnen bestaan uit:
- rust en het beperken van verplaatsingen en stress;
- zorgen voor voldoende en gemakkelijk bereikbaar drinkwater;
- ondersteunen van de voeropname;
- optimaliseren van temperatuur, ventilatie en luchtkwaliteit;
- koorts- en pijnstilling wanneer dit voor de dieren nodig is;
- gericht behandelen van relevante secundaire bacteriële infecties.
Antibiotica werken niet tegen het influenzavirus. Ze kunnen uitsluitend worden gebruikt wanneer sprake is van een bijkomende bacteriële infectie of een duidelijke verdenking daarop. De keuze wordt gebaseerd op het klinische beeld, sectiebevindingen, aanvullend onderzoek, gevoeligheidsonderzoek en het bedrijfsbehandelplan.
Vaccinatie
Vaccinatie kan klinische verschijnselen, longschade en virusuitscheiding verminderen. Een vaccin voorkomt echter niet altijd dat een dier wordt geïnfecteerd of het virus overdraagt.
De mate van bescherming hangt onder andere af van:
- de overeenkomst tussen de vaccinstammen en circulerende veldvirussen;
- het gekozen vaccinatieschema;
- de leeftijd en gezondheidsstatus van de dieren;
- de aanwezigheid van maternale antistoffen;
- het moment waarop de dieren met het veldvirus in contact komen;
- gelijktijdige infecties en de algemene infectiedruk.
Vaccinatie van zeugen
Vaccinatie van zeugen kan de zeugen zelf beschermen en via de biest maternale antistoffen aan de biggen meegeven. Het doel is om de ernst van ziekteverschijnselen bij zeugen en jonge biggen te verminderen.
Maternale antistoffen bieden tijdelijke bescherming, maar kunnen ook invloed hebben op de immuunrespons na vaccinatie van jonge biggen. Het juiste vaccinatiemoment moet daarom worden afgestemd op de infectiedynamiek van het bedrijf.
Vaccinatie van biggen
Vaccinatie van biggen kan zinvol zijn wanneer zij later in de opfok of vleesvarkensfase met influenzavirus in contact komen. Als de infectie al zeer vroeg plaatsvindt, kan de vaccinatie te laat bescherming geven. Diagnostiek en inzicht in de leeftijd waarop de viruscirculatie begint, zijn daarom belangrijk.
Vaccinatie is altijd maatwerk
Door de aanwezigheid van verschillende subtypen en virusvarianten is een standaard vaccinatieschema niet voor ieder bedrijf passend. Bij onvoldoende resultaat is het belangrijk om niet alleen naar het vaccin te kijken, maar ook naar de circulerende virusvariant, infectieleeftijd, dierstromen, maternale immuniteit en bijkomende ziekteverwekkers.
Preventie en bedrijfsaanpak
Een goede influenza-aanpak bestaat uit een combinatie van diagnostiek, vaccinatie, bioveiligheid, gerichte dierstromen en een goed stalklimaat.
Voorkomen van insleep
- Ken de gezondheidsstatus van aangevoerde dieren en het herkomstbedrijf.
- Gebruik een passende quarantaineperiode en controleer nieuwe dieren op luchtwegverschijnselen.
- Beperk contacten tussen verschillende varkensbedrijven.
- Gebruik bedrijfseigen kleding, schoeisel en materialen.
- Reinig en ontsmet transportmiddelen en materialen zorgvuldig.
- Laat medewerkers met griepverschijnselen bij voorkeur niet tussen de varkens werken.
- Stimuleer jaarlijkse seizoensgriepvaccinatie van mensen die regelmatig met varkens werken.
Beperken van verspreiding binnen het bedrijf
- Werk zo veel mogelijk volgens all-in/all-out.
- Voorkom het mengen en terugplaatsen van dieren.
- Houd leeftijdsgroepen en herkomstgroepen gescheiden.
- Reinig en ontsmet afdelingen zorgvuldig tussen rondes.
- Hanteer een vaste loop- en werkroute.
- Optimaliseer ventilatie, temperatuur, luchtkwaliteit en bezettingsgraad.
- Verminder stof en andere prikkels voor de luchtwegen.
- Onderzoek terugkerende luchtwegproblemen tijdig.
Aanpak van terugkerende influenza
Wanneer influenza steeds terugkomt, is een eenmalige PCR-uitslag meestal onvoldoende. Het is dan belangrijk om te bepalen in welke leeftijdsgroep het virus circuleert, welke virusvariant aanwezig is en hoe dieren tussen afdelingen en locaties worden verplaatst.
Een bedrijfsgerichte aanpak kan bestaan uit herhaalde bemonstering, typering of sequencing van het virus, beoordeling van het vaccinatieschema, controle van de dierstromen en onderzoek naar andere luchtwegpathogenen.
Influenza en de mens
Influenzavirussen kunnen tussen mensen en varkens worden overgedragen. Overdracht van een varkensinfluenzavirus naar mensen komt niet vaak voor, maar is wel mogelijk, vooral bij mensen die intensief contact hebben met besmette varkens. Verdere verspreiding tussen mensen wordt bij deze varianten slechts zelden gezien.
Andersom kunnen menselijke influenzavirussen ook varkens infecteren en zich vervolgens binnen de varkenspopulatie verspreiden. Daarom is het belangrijk dat medewerkers met koorts, hoesten of andere griepverschijnselen contact met varkens zo veel mogelijk vermijden.
Als contact niet kan worden uitgesteld, zijn aanvullende hygiënemaatregelen en passende persoonlijke beschermingsmiddelen belangrijk. Jaarlijkse vaccinatie tegen de humane seizoensgriep wordt geadviseerd voor mensen die beroepsmatig veel contact met varkens hebben. Dit beschermt niet tegen alle varkensinfluenzavirussen, maar verkleint de kans op gelijktijdige infecties met humane en varkensgebonden influenzavirussen.
Varkensinfluenza wordt niet overgedragen door het eten van varkensvlees.
Gevolgen voor het bedrijf
Een ongecompliceerde influenza-uitbraak verloopt meestal kort, maar kan door de snelle verspreiding toch duidelijke gevolgen hebben voor de productie. Bij voortdurende viruscirculatie en bijkomende infecties kunnen de gevolgen langer aanhouden.
Mogelijke gevolgen zijn:
- tijdelijk sterk verminderde voeropname;
- groeivertraging en meer spreiding binnen koppels;
- een slechtere voederconversie;
- meer secundaire luchtweginfecties;
- meer behandelingen en mogelijk een hoger antibioticagebruik;
- abortus of andere reproductieproblemen als gevolg van hoge koorts;
- verhoogde uitval bij gecompliceerde infecties;
- terugkerende gezondheidsproblemen bij opeenvolgende diergroepen.
Wat kunnen wij voor je doen?
Bij een plotselinge uitbraak van koorts, hoest en verminderde voeropname is snelle bemonstering belangrijk. We kunnen gericht dieren selecteren en monsters nemen voor PCR-onderzoek, typering en eventueel sequencing.
Bij terugkerende luchtwegproblemen beoordelen we samen de infectiedynamiek, dierstromen, het stalklimaat, aanwezige ziekteverwekkers en de bestaande vaccinatiestrategie. Op basis daarvan stellen we een praktische bedrijfsaanpak op.
Dinkelland Dierenartsen
Telefoon: 0541 – 79 80 01 of WhatsApp